Leeuwarden is niet alleen de hoofdstad van Friesland, maar ook het kloppend hart van de provincie. De stad combineert eeuwenoude geschiedenis met moderne architectuur, musea van internationaal niveau, sfeervolle winkelstraten en een unieke band met de Elfstedentocht. Wie door Leeuwarden wandelt, ontdekt een stad die voortdurend in beweging is, maar haar Friese karakter nooit heeft verloren.
Start- en finishstad van de Elfstedentocht
Leeuwarden is onlosmakelijk verbonden met de Elfstedentocht. Maar die band ontstond niet op een ijsvlakte aan de rand van de stad. Hij begon midden in het centrum, aan de Willemskade.
In de vroege jaren van de tocht was dit de plek waar schaatsers hun reis begonnen en beëindigden. Vanaf de kade stapten zij het ijs op, toegejuicht door duizenden toeschouwers langs de stadsgracht. Het was hier dat de spanning voelbaar werd, nog voordat de eerste kilometers waren afgelegd.
Nog belangrijker was wat zich achter één van de gevels afspeelde. In 1909, in het notariskantoor op Willemskade 12, richtte notaris Mindert Evert Hepkema de Vereniging De Friesche Elf Steden op.
Daarmee veranderde een losse schaatstraditie in een officieel georganiseerde tocht, met vaste regels, een bestuur en een duidelijke route. Wat begon als een besluit aan een bureau in Leeuwarden, groeide uit tot een nationaal fenomeen dat generaties Nederlanders zou bezighouden.
Download de Ultieme Vakantieplanner en krijg in één keer overzicht van regio’s, rustige plekken en praktische tips.
Sinds 1985 ligt de finish van de Elfstedentocht aan de Bonkevaart, aan de oostrand van Leeuwarden. Lange tijd werd die finishplek vooral gemarkeerd met een gedenkplaat.
Maar in 2019 kwam er een opvallend nieuw herkenningspunt bij: de Finishboog, een lichtkunstwerk geïnspireerd op de vorm van het Elfstedenkruisje.
Moderne stad met historische ziel
Wie met de trein arriveert, wordt direct verwelkomd door een opvallend kunstwerk: de fontein LOVE, onderdeel van het 11Fountains-project. Twee grote witte kinderfiguren kijken elkaar zwijgend aan, pal tegenover het station. Vlak daarnaast rijst de Achmeatoren omhoog, jarenlang het hoogste gebouw van Noord-Nederland.
Vanaf hier loop je zo richting het Wilhelminaplein, een levendig stadsplein met terrassen, het oude gerechtsgebouw en moderne architectuur. Dit gebied vormt de overgang tussen het zakelijke deel van de stad en het historische centrum.
Cultuur en musea in Leeuwarden
Leeuwarden staat bekend om zijn sterke culturele aanbod. Het Fries Museum is zonder twijfel een van de belangrijkste trekpleisters. Hier komen Friese geschiedenis, moderne kunst en bijzondere verhalen samen, waaronder het beroemde zwaard van Grutte Pier. Het museum ligt aan het Wilhelminaplein en vormt samen met het aangrenzende plein een cultureel middelpunt.
Niet ver daarvandaan ligt het Oldehoofsterkerkhof, waar de beroemde Oldehove staat: de scheve toren van Leeuwarden. Door verzakking in de zestiende eeuw werd de bouw gestaakt, maar juist die scheefstand maakte de toren tot hét symbool van de stad. Vanaf de top heb je een prachtig uitzicht over de stad en wijde omgeving.
Aan dit plein vind je ook Tresoar, het Fries historisch en literair archief. Hier wordt eeuwen aan documenten, boeken en kaarten bewaard. De naam verwijst naar het Friese woord voor “schat” en lijkt niet voor niets op het Engelse treasure: het Fries heeft opvallend veel overeenkomsten met het Engels (lees ook ons artikel over de Friese taal).
Stadhuis, Waag en monumentale binnenstad
Het stadhuis van Leeuwarden is een statig neoklassiek gebouw dat al sinds de achttiende eeuw het bestuurlijke hart van de stad vormt. Boven de ingang prijkt de Latijnse spreuk Pax et Justitia – vrede en gerechtigheid – een stille herinnering aan de rol die deze plek al generaties lang speelt in het stadsleven.
Op loopafstand staat het oude Waaggebouw, waar vroeger handelswaar werd gewogen voordat deze verkocht mocht worden.
Tegenwoordig is het monumentale pand een restaurant met terras. Maar de gevel en ligging aan het water herinneren nog duidelijk aan de tijd waarin Leeuwarden een belangrijke handelsstad was.
Rondom deze gebouwen ontvouwt zich de compacte binnenstad, met grachten, smalle straatjes en een aaneenschakeling van historische panden. Hier bevinden zich ook veel winkels: van bekende winkelketens tot kleine boetieks en speciaalzaken.
Het is een prettig gebied om zonder vast plan rond te dwalen en de stad op je eigen tempo te ontdekken.
De Blokhuispoort: van gevangenis naar cultuurbolwerk
Een van de meest indrukwekkende en karakteristieke plekken van Leeuwarden is de Blokhuispoort. Dit massieve gebouw werd in de negentiende eeuw opgetrokken als gevangenis en bepaalde meer dan honderd jaar lang het stadsbeeld – én het leven van duizenden gevangenen.
De dikke muren, zware metalen deuren en tralies zijn nog altijd zichtbaar en geven het complex een rauwe, bijna filmische uitstraling.
Die filmische sfeer is geen toeval. Tijdens de Tweede Wereldoorlog vond hier een van de meest gedurfde verzetsacties van Nederland plaats: in 1944 wist een verzetsgroep, vermomd als Duitse politie-eenheid, tientallen gevangenen te bevrijden uit de Blokhuispoort.
Deze spectaculaire overval werd later verfilmd en geldt als een van de bekendste ontsnappingsoperaties uit de Nederlandse oorlogsgeschiedenis.
Na de sluiting van de gevangenis kreeg het complex een volledig nieuwe bestemming. Tegenwoordig is de Blokhuispoort een levendig cultureel centrum, waar creativiteit en geschiedenis samenkomen. In de voormalige cellen zijn kleine winkeltjes gevestigd.
Er zijn ateliers en werkplaatsen, meerdere cafés en restaurants, en zelfs een openbare bibliotheek. De horeca draagt nog altijd speelse namen die verwijzen naar het gevangenisverleden, wat bijdraagt aan de unieke sfeer van de plek.
Bijzonder is ook dat je hier kunt overnachten. In het Alibi Hostel slaap je letterlijk in voormalige gevangeniscellen die zijn omgebouwd tot comfortabele kamers. Een unieke ervaring voor wie eens iets anders wil dan een standaard hotel, midden in het historische centrum van de stad.
Bekijk beschikbaarheid en prijzen van het hostel in de Blokhuispoort >>
Winkelen in Leeuwarden
Wie van shoppen houdt, zit in Leeuwarden goed. De binnenstad is compact, overzichtelijk en verrassend veelzijdig. Grote winkelstraten zoals de Nieuwestad en Wirdumerdijk vormen het commerciële hart van de stad, met bekende ketens, modewinkels en warenhuizen op loopafstand van elkaar.
Maar winkelen in Leeuwarden is meer dan alleen standaard winkels. Juist in de zijstraten en historische steegjes ontdek je kleine boetieks, speciaalzaken, conceptstores en lokale ondernemers met een eigen karakter. Denk aan Friese delicatessen, handgemaakte producten, bijzondere kledingzaken en unieke cadeaushops die je niet in elke stad tegenkomt.
Ook rond pleinen zoals het Wilhelminaplein en het Oldehoofsterkerkhof is het prettig winkelen, afgewisseld met cafés en terrassen voor een korte pauze tussendoor. Door de combinatie van moderne winkels en monumentale panden voelt een middag winkels in Leeuwarden bezoeken eerder als een stadswandeling dan als een standaard shopsessie.
Of je nu gericht komt voor mode, souvenirs of gewoon wilt rondkijken: Leeuwarden biedt een ontspannen en gevarieerde winkelervaring die goed te combineren is met cultuur, musea en horeca in het centrum.
Kom je met de auto om te winkelen in het centrum? Dan is het handig om vooraf een parkeerplek te regelen. Zo begin je ontspannen aan je dag en hoef je niet te zoeken naar een vrije plaats.
Bekijk de parkeermogelijkheden in het centrum >>
Gezinsuitje: AquaZoo Leeuwarden
Net buiten de stad ligt AquaZoo Leeuwarden. Dit dierenpark is gespecialiseerd in water- en moerasdieren zoals ijsberen, otters, pinguïns, krokodillen en rode panda’s. Het park is ruim opgezet en ideaal voor gezinnen met kinderen, maar ook leuk voor volwassenen die van natuur en fotografie houden.
Bekijk beschikbare tickets voor AquaZoo >>
Overnachten in Leeuwarden
Voor een stedentrip of een weekendje weg biedt Leeuwarden een breed aanbod aan overnachtingsmogelijkheden, passend bij verschillende smaken en budgetten. Aan de rand van de stad vind je bijvoorbeeld het Van der Valk Hotel, een comfortabele keuze met ruime kamers en goede bereikbaarheid voor wie met de auto reist. Wie liever dichter bij het centrum verblijft, kan terecht in het moderne WTC Hotel, gevestigd in het World Trade Center en op loopafstand van winkels, musea en horeca.
Ook in de historische binnenstad zijn diverse sfeervolle boutiquehotels te vinden, vaak gevestigd in monumentale panden langs grachten of in rustige zijstraten. Voor wie echt iets bijzonders zoekt, is er bovendien het hotel in de Blokhuispoort, waar je overnacht in een voormalige gevangeniscel midden in een cultureel complex vol winkels en cafés. Zo wordt slapen in Leeuwarden niet alleen praktisch, maar ook een ervaring op zich.
Wil je verzekerd zijn van een goede plek om te slapen tijdens je bezoek? Bekijk het actuele aanbod en vergelijk eenvoudig hotels in en rond de stad.
Bekijk beschikbare hotels en vergelijk prijzen >>
Waarom Leeuwarden bezoeken?
Leeuwarden is uitstekend bereikbaar per trein en auto en vormt een prettig startpunt voor een ontdekkingstocht door Friesland. Ook als stedentrip op zichzelf heeft de stad veel te bieden. Op korte afstand van elkaar liggen de scheve Oldehove, de indrukwekkende Blokhuispoort – waar je zelfs kunt overnachten in een voormalige gevangenis – en gezinsattracties zoals AquaZoo, net buiten het centrum. Zo combineert de stad moeiteloos cultuur, geschiedenis en ontspanning.
Leeuwarden is een stad met meerdere gezichten: sportief, cultureel, historisch en modern tegelijk. Van de scheve Oldehove tot de cellen van de Blokhuispoort en van winkelen in het centrum tot dieren spotten in AquaZoo.
Wie langer wil blijven, merkt dat de stad zich ook uitstekend leent voor een meerdaags verblijf, met hotels in alle prijsklassen en op uiteenlopende locaties in en rond het centrum. En voor gezinnen of dierenliefhebbers is een bezoek aan AquaZoo een logische aanvulling op een dag in de stad.
Bekijk beschikbare hotels en vergelijk prijzen >>
Leeuwarden laat zien hoe Friesland zich ontwikkelt: geworteld in tradities en taal, maar tegelijk open, cultureel en modern.
