Bartlehiem is een klein en karakteristiek dorp in de provincie Friesland, maar het is desalniettemin een van de bekendste punten voor liefhebbers van schaatsen, natuur en Friese cultuur. Dat komt vooral door zijn unieke ligging op de route van de Elfstedentocht.
Het beroemde bruggetje bij Bartlehiem wordt door de schaatsers maar liefst tweemaal gepasseerd tijdens de tocht. Daarmee heeft dit onopvallende dorp in Friesland een iconische status verworven onder sporters, toeristen en fans van natuurijs.
Bartlehiem: een dorp met een bijzondere ligging
Bartlehiem ligt in het noordoosten van Friesland, vlakbij de grens met de provincie Groningen. Het dorp is kleinschalig en heeft een rustige, rurale uitstraling. Het is omgeven door waterwegen, landerijen en typische Friese vaarten. Een landschap dat rust en ruimte uitstraalt, precies zoals men zich het noordelijke polderlandschap voorstelt.
Wat Bartlehiem echter onderscheidt van andere dorpen in Friesland, is de rol die het speelt in de Elfstedentocht, de legendarische schaatstocht die over natuurijs langs elf steden voert. Het dorp zelf behoort niet tot de elf stedelijke stempelpunten, maar het bruggetje van Bartlehiem is een iconisch onderdeel van de route en daardoor een begrip onder schaatsliefhebbers.
Het bruggetje van Bartlehiem
Het bruggetje bij Bartlehiem is waarschijnlijk de meest gefotografeerde plek buiten de elf steden zelf wanneer het om de Elfstedentocht gaat. Wat deze plaats uniek maakt, is dat schaatsers het tweemaal passeren tijdens één tocht. Eerst op de heenweg naar Dokkum. En later opnieuw op de terugweg van Dokkum richting de finish in Leeuwarden. Dat maakt het bruggetje een iconish herkenningspunt tijdens de schaatstocht.
Het bruggetje zelf is geen groot bouwwerk. Eigenlijk is het een eenvoudige oeververbinding over de waterlopen die de Friese polders doorkruisen. Toch is het precies deze eenvoud die de plek extra iconisch maakt. Tijdens de Elfstedentocht verzamelen zich hier toeschouwers, fotografen en dorpsbewoners langs de oevers om de schaatsers toe te juichen. Het moment waarop de rijders dit kleine bruggetje passeren, is één van de karakteristieke scènes van de hele tocht.
Download de Ultieme Vakantieplanner en krijg in één keer overzicht van regio’s, rustige plekken en praktische tips.
Niet alleen tijdens de Elfstedentocht, maar het hele jaar door wordt het bruggetje van Bartlehiem bezocht. Toen ik er was, was er ook een oud-deelnemer aan de tocht der tochten. Hij vertelde dat wanneer ze het bruggetje voor de tweede maal passeerden ze vanaf dat punt de lichten van Leeuwarden konden zien. Dat gaf dan extra kracht om nog even vol te houden, om de finish te bereiken en het felbegeerde Elfstedekruisje te bemachtigen.
Elfstedentocht: cultuur en beleving
Die persoonlijke verhalen maken duidelijk waarom Bartlehiem zo’n bijzondere plek is binnen de Elfstedentocht. Het bruggetje markeert niet alleen een punt op de route, maar ook een mentale grens. Na de tweede passage weten schaatsers dat de eindstreep in zicht komt. Het landschap blijft open en leeg, maar in gedachten lonkt de stad al. Juist dat contrast — de stilte van de Friese polder tegenover het vooruitzicht van Leeuwarden — geeft deze plek zijn emotionele lading.
Hoewel de Elfstedentocht slechts sporadisch kan plaatsvinden, leeft Bartlehiem continu voort in herinneringen, verhalen en beelden. Voor toeschouwers is het bruggetje een herkenbaar decor langs het ijs. En voor oud-deelnemers is het een plek waar vermoeidheid en hoop samenkomen. Dat maakt Bartlehiem tot meer dan een fotomoment: het is een tastbare schakel tussen landschap, prestatie en emotie.
Ook buiten de schaatstocht om blijft het bruggetje aantrekkingskracht houden. Wandelaars, fietsers en liefhebbers van de Elfstedentocht bezoeken Bartlehiem om zich even te verplaatsen in dat ene moment waarop alles samenkomt: kou, doorzettingsvermogen en het besef dat de finish nabij is. Zo blijft Bartlehiem, zelfs zonder ijs, onlosmakelijk verbonden met de mythe van de Elfstedentocht.
Lees ook het artikel over de Elfstedentocht >>
Het dagelijks leven
Buiten het seizoen van winter en schaatsen is Bartlehiem een rustig dorp. Het leven draait hier om agrarisch gebruik van het land, waterbeheer en het behoud van het karakter van het Friese platteland. Toch verandert de dynamiek van het dorp drastisch zodra zich een kans op natuurijs aandient. Dan wordt het bruggetje een van de meest bezochte plaatsen in Friesland, terwijl schaatsers en kijkers zich langs de waterkant verzamelen.
De lokale bevolking leeft mee met de Elfstedentocht. Het is een moment waarop Bartlehiem even in de nationale en internationale schijnwerpers staat. Soms zie je zelfs families met kinderen die hun eigen schaatsen meenemen om langs het ijs te lopen, in afwachting van de rijders.
Wandel- en fietsroutes in de omgeving
Bartlehiem is niet alleen in de wintermaanden aantrekkelijk. Het hele jaar door wordt het dorp bezocht door wandelaars en fietsers die het open Friese landschap willen ervaren. Vanuit Bartlehiem lopen routes langs vaarten, smalle bruggetjes en uitgestrekte weilanden, waardoor het dorp een vanzelfsprekend start- of rustpunt vormt voor liefhebbers van natuur en ruimte.
Veel fietsers combineren Bartlehiem met een grotere ronde door Noordoost-Friesland, waarbij plaatsen als Dokkum en Leeuwarden worden aangedaan. In dat traject biedt het dorp een moment van verstilling, midden in het polderlandschap. In de nabije omgeving ligt bovendien het Elfstedenmonument bij Gytsjerk, een gedenkplek die herinnert aan de roemrijke schaatstocht en die voor veel bezoekers een betekenisvolle aanvulling vormt op een tocht door deze streek.
De betekenis van Bartlehiem voor Friesland
Hoewel Bartlehiem zelf geen grote stad is en relatief weinig inwoners telt, heeft het dorp door de jaren heen een grote symbolische betekenis verworven. Het bruggetje bij Bartlehiem is misschien wel de bekendste niet-stedelijke plek op de Elfstedentocht-route. Het is een plaats waar traditie, natuur en sport samenkomen.
Voor Friezen is de naam Bartlehiem direct verbonden met Elfstedenkoorts. Met herinneringen aan barre tochten, hordes toeschouwers en de spanning van het ijs. Het dorp en vooral het bruggetje staan dan ook symbool voor de Friese wintercultuur en de onverzettelijkheid van schaatsers die duizenden kilometers afleggen om de tocht te voltooien.
Bartlehiem lijkt op het eerste gezicht een onopvallend Fries dorpje. Maar wanneer je het bruggetje op de Elfstedentocht-route kent, krijgt het plotseling betekenis en allure. De dubbele passage van schaatsers, de verbondenheid met traditie en het serene polderlandschap maken Bartlehiem tot veel meer dan een geografische plek. Het is een symbool van Friese identiteit, winterse beleving en sportieve doorzettingskracht.
Of je nu het beroemde bruggetje wilt zien, een rustige wandeling wilt maken door het open landschap of gewoon wilt genieten van Friesland buiten de gebaande paden. Bartlehiem blijft een bestemming die je niet snel vergeet, een klein dorp met een grote betekenis.
