Soms zijn het juist de eenvoudige verhalen die generaties lang blijven voortleven. In Tzum en Oldeboorn kent vrijwel iedereen het verhaal van de touwsnijder: de legende van een stuk touw, twee kerktorens en een slimme streek die bepaalde welk dorp de hoogste toren van Friesland zou krijgen.
Nog altijd leven de oude bijnamen voort. De inwoners van Tzum worden lyntsjesnijers (touwsnijders) genoemd, terwijl de inwoners van Oldeboorn bekendstaan als de tuorkemjitters (torenmeters). Maar hoe ontstond dat verhaal eigenlijk? En hoeveel waarheid zit er achter de legende?
De Johanneskerk van Tzum
Het verhaal van de touwsnijder draait om de imposante toren van de Johanneskerk in Tzum. De geschiedenis van deze kerk gaat ver terug. Al in de negende eeuw zou hier een houten kerk hebben gestaan, waarschijnlijk gebouwd door monniken uit de omgeving. Rond het jaar 1050 werd een eerste stenen kerk gebouwd.
De huidige kerktoren dateert uit 1548 en is met zijn ongeveer 72 meter hoogte de hoogste dorpstoren van Friesland. Inclusief kruis en haan komt de totale hoogte zelfs uit op ongeveer 75 meter. Vanuit de wijde Friese kleistreek is de toren al van grote afstand zichtbaar.
Eeuwenlang vormde de toren niet alleen een herkenningspunt voor reizigers, maar ook een bron van trots voor de inwoners van Tzum.
Download de Ultieme Vakantieplanner en krijg in één keer overzicht van regio’s, rustige plekken en praktische tips.
De legende van de touwsnijder van Tzum
Volgens de overlevering speelde het verhaal zich ergens in de achttiende eeuw af. In Oldeboorn was de oude kerktoren ingestort, waarschijnlijk door verzakking van de veengrond. Het dorp wilde een nieuwe toren bouwen — en die moest hoger worden dan de toren van Tzum.
In die tijd bestonden er nog geen moderne meetinstrumenten. Om de hoogte van de toren van Tzum exact te bepalen, trokken enkele inwoners van Oldeboorn met een lang touw naar Tzum. Het touw werd vanaf de top van de toren naar beneden gelaten en vervolgens op maat afgesneden.
De bezoekers bleven overnachten in het dorp. En daar zou het volgens de legende mis zijn gegaan.
Terwijl de torenmeters in het café zaten, zou de vrouw van de kastelein ongemerkt een flink stuk van het touw hebben afgesneden. Daardoor werd de hoogte verkeerd gemeten en zou de nieuwe toren van Oldeboorn uiteindelijk lager zijn gebouwd dan gepland.
Waar of niet: het verhaal bleef eeuwenlang voortleven in de volksmond.
De Doelhofkerk van Oldeboorn
De toren van de Doelhofkerk in Oldeboorn is tegenwoordig ongeveer 56 meter hoog. Daarmee bleef hij inderdaad lager dan de toren van Tzum.
Ook deze kerk heeft een lange geschiedenis. De huidige kerk dateert grotendeels uit de achttiende eeuw en staat op de plek van oudere voorgangers. Omdat Oldeboorn op veengrond ligt, kampte de toren door de eeuwen heen vaker met verzakkingen. Enkele jaren geleden werd de fundering opnieuw versterkt om verdere scheefstand tegen te gaan.
Ondanks de verloren “strijd” met Tzum zijn veel inwoners van Oldeboorn nog altijd trots op hun toren en dorp. Het verhaal van de torenmeters en de touwsnijders hoort inmiddels bij het culturele erfgoed van beide plaatsen.
Lyntsjesnijers en tuorkemjitters
Bijzonder is dat de oude bijnamen nog steeds bekend zijn in Friesland. De inwoners van Tzum worden lyntsjesnijers genoemd, Fries voor touwsnijders. De inwoners van Oldeboorn staan bekend als tuorkemjitters: torenmeters.
Tijdens open kerkdagen en lokale evenementen wordt de legende nog regelmatig verteld. Een aantal jaren geleden werd het verhaal zelfs opnieuw nagespeeld door schoolkinderen uit Oldeboorn in de korte film Touw.
Zo leeft een eeuwenoude dorpslegende nog altijd voort in de Friese cultuur.
Tzum bezoeken
Tzum ligt ten zuiden van Franeker, in de Friese kleistreek. Het dorp is vooral bekend vanwege de hoge kerktoren, die al van verre boven het landschap uitsteekt. Wie het dorp bezoekt, kan de Johanneskerk bewonderen en wandelen door het rustige terpdorp met zijn historische karakter.
Vanuit Franeker en Leeuwarden is Tzum eenvoudig bereikbaar met de auto. Ook een bezoek aan Oldeboorn laat zich goed combineren met een route door het Friese landschap.
Overnachten in de omgeving
Wie langer in de regio wil blijven, vindt in de omgeving van Franeker, Leeuwarden en Heerenveen verschillende mogelijkheden om te overnachten. Van kleine bed & breakfasts in Friese dorpen tot hotels in de grotere steden: de streek leent zich goed voor een rustige ontdekkingstocht langs kerken, terpdorpen en historische plaatsen.
Bekijk beschikbare hotels en overnachtingen in Friesland >>
Een simpele streek die geschiedenis werd
Of het verhaal van de touwsnijder letterlijk waargebeurd is, valt vandaag moeilijk nog te bewijzen. Maar juist dat maakt de legende misschien zo sterk. Het verhaal gaat niet alleen over kerktorens en een stuk touw, maar ook over Friese dorpscultuur, rivaliteit en trots.
En eeuwen later leeft het nog steeds voort — in verhalen, bijnamen en de skyline van twee Friese dorpen.
